عوارض شیمی درمانی : شیمی درمانی یکی از روش های درمانی سرطان است که از داروهای قوی برای از بین بردن سلول های سرطانی استفاده میکند. اما این داروها علاوه بر سلول های سرطانی، ممکن است به سلول های سالم بدن نیز آسیب برسانند و باعث ایجاد عوارض شوند.
سلول های سرطانی بسیار سریع تقسیم میشوند. داروهای شیمی درمانی نیز با هدف توقف تقسیم سلولی طراحی شدهاند. اما بسیاری از سلول های سالم بدن نیز به سرعت تقسیم می شوند، مانند سلول های مو، سلول های پوشش داخلی دهان و دستگاه گوارش، و سلول های خون. به همین دلیل، این داروها میتوانند به این سلولها نیز آسیب رسانده و عوارضی ایجاد کنند.
شایع ترین عوارض شیمی درمانی
عوارض شیمی درمانی بسته به نوع دارو، دوز دارو، نوع سرطان و وضعیت عمومی بیمار متفاوت است. برخی از عوارض شایع عبارتند از:
خستگی: یکی از شایعترین عوارض شیمی درمانی است و ممکن است به دلیل آسیب به سلولهای خونی یا تغییرات در متابولیسم بدن رخ دهد.
تهوع و استفراغ: این عوارض معمولاً در چند ساعت یا چند روز پس از شیمیدرمانی رخ میدهند و میتوانند بسیار آزاردهنده باشند.
ریزش مو: ریزش مو معمولاً چند هفته پس از شروع شیمیدرمانی رخ میدهد و ممکن است موهای سر، ابروها و مژهها را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش تعداد سلولهای خونی: شیمیدرمانی میتواند باعث کاهش تعداد گلبولهای قرمز (کمخونی)، گلبولهای سفید (افزایش خطر عفونت) و پلاکتها (افزایش خطر خونریزی) شود.
تغییرات در اشتها و طعم: برخی بیماران ممکن است کاهش اشتها، تغییر در حس چشایی یا احساس فلزی در دهان داشته باشند.
مشکلات پوستی: قرمزی، خارش، خشکی پوست و حساسیت به نور خورشید از جمله عوارض پوستی شایع هستند.
زخمهای دهانی: شیمیدرمانی میتواند باعث التهاب و زخم در دهان شود و بلع را دشوار کند.
اسهال یا یبوست: تغییرات در دستگاه گوارش میتواند باعث اسهال یا یبوست شود.
تغییرات در عملکرد کلیهها و کبد: برخی داروهای شیمیدرمانی میتوانند به کلیهها و کبد آسیب برسانند.
تغییرات در عملکرد عصبی: برخی داروها ممکن باعث بیحسی، گزگز، ضعف عضلانی یا مشکلات تعادلی شوند.
عوارض درازمدت
برخی از عوارض شیمی درمانی ممکن است ماهها یا سال ها پس از پایان درمان ظاهر شوند. این عوارض ممکن شامل مشکلات قلبی، ریوی، عصبی، باروری و افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانهای دیگر باشند.
مدیریت عوارض ناشی از شیمی درمانی
پزشکان و پرستاران میتوانند برای مدیریت عوارض شیمیدرمانی از روشهای مختلفی استفاده کنند، از جمله:
- داروها: برای کنترل تهوع، استفراغ، درد و سایر عوارض
- تغذیه: رژیم غذایی مناسب میتواند به بهبود اشتها و کاهش عوارض گوارشی کمک کند.
- مراقبت از پوست: استفاده از مرطوبکنندهها و اجتناب از نور خورشید میتواند به محافظت از پوست کمک کند.
- مراقبت از دهان: شستشوی دهان با محلول های مخصوص و استفاده از مسواک نرم میتواند به کاهش زخم های دهانی کمک کند.
- حمایت روانی: مشاوره و حمایت روانی میتواند به بیماران در کنار آمدن با عوارض و حفظ کیفیت زندگی کمک کند.
توانبخشی با فیزیوتراپی
فیزیوتراپی به عنوان یک روش درمانی مکمل میتواند به بیماران سرطانی کمک کند تا عوارض شیمی درمانی را مدیریت کرده و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.
چرا فیزیوتراپی برای بیماران سرطانی مهم است؟
کاهش درد: فیزیوتراپی با استفاده از تکنیکهای مختلف مانند ماساژ، گرما درمانی و تمرینات کششی میتواند به کاهش درد ناشی از شیمی درمانی کمک کند.
افزایش قدرت و انعطافپذیری: تمرینات فیزیوتراپی به تقویت عضلات و افزایش انعطافپذیری مفاصل کمک میکند و به بیماران امکان میدهد فعالیتهای روزمره خود را بهتر انجام دهند.
بهبود تعادل و هماهنگی: برخی از بیماران سرطانی پس از شیمی درمانی دچار مشکلات تعادلی میشوند. فیزیوتراپی میتواند به بهبود تعادل و هماهنگی آنها کمک کند.
کاهش خستگی: تمرینات هوازی سبک و تمرینات تقویتی تحت نظر فیزیوتراپ میتواند به کاهش خستگی ناشی از شیمی درمانی کمک کند.
بهبود کیفیت خواب: فیزیوتراپی میتواند به بهبود کیفیت خواب بیماران سرطانی کمک کند که یکی از مشکلات شایع در این بیماران است.
کاهش تورم: فیزیوتراپی میتواند به کاهش تورم ناشی از شیمی درمانی، به ویژه در اندامها، کمک کند.
فیزیوتراپی چه تمریناتی را برای بیماران سرطانی تجویز میکند؟
تمرینات هوازی سبک: مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخهسواری
تمرینات تقویتی: برای تقویت عضلات اصلی بدن
تمرینات کششی: برای افزایش انعطافپذیری مفاصل
تمرینات تعادلی: برای بهبود تعادل و هماهنگی
ماساژ درمانی: برای کاهش درد و افزایش آرامش
گرما درمانی: برای کاهش درد و اسپاسم عضلانی
مزایای فیزیوتراپی برای بیماران سرطانی
- بهبود کیفیت زندگی
- افزایش استقلال
- کاهش عوارض جانبی شیمی درمانی
- افزایش امید به زندگی
