پرتودرمانی در تومورهای مغزی یکی از اجزای مهم برنامه درمانی است. از پرتوهای پر انرژی برای آسیب رساندن یا از بین بردن سلول های سرطانی استفاده می کند و به طور موثر رشد و گسترش آنها را کنترل می کند. این روش درمانی را می توان به تنهایی یا همراه با جراحی، شیمی درمانی یا هر دو، بسته به نوع و مرحله خاص تومور مغزی مورد استفاده قرار داد.
پرتودرمانی در تومورهای مغزی از انواع مختلفی از انرژی مانند اشعه ایکس، پرتوهای گاما یا پروتون ها برای هدف قرار دادن و از بین بردن سلول های سرطانی استفاده می کند. این پرتوهای پرانرژی DNA سلول های سرطانی را مختل کرده و از تقسیم و تکثیر آنها جلوگیری می کند. در حالی که هدف اولیه از بین بردن سلول های تومور است، مهم است که توجه داشته باشیم که پرتوها می توانند سلول های سالم را نیز تحت تاثیر قرار دهند. با این حال، پیشرفت در فن آوری و برنامه ریزی درمان به طور قابل توجهی دقت و صحت پرتودهی را بهبود بخشیده است و آسیب به بافت های سالم اطراف را به حداقل می رساند.
انواع پرتودرمانی در تومورهای مغزی
پرتو درمانی خارجی (EBRT):
این رایج ترین نوع پرتودرمانی برای تومورهای مغزی است.
دستگاهی خارج از بدن، پرتوهای پرانرژی را از زوایای مختلف به تومور می رساند.
چندین نوع EBRT وجود دارد:
پرتودرمانی سه بعدی منسجم (3D-CRT): از اسکن های تصویربرداری (CT یا MRI) برای شکل دادن به پرتوهای تشعشع برای مطابقت با شکل تومور استفاده می کند و قرار گرفتن در معرض بافت های سالم را به حداقل می رساند.
پرتودرمانی تعدیلشده با شدت (IMRT): با تنظیم شدت پرتوهای پرتو در طول درمان، دقت بیشتری را افزایش میدهد و امکان دوز بالاتری را برای تومور فراهم میکند و در عین حال از نواحی سالم اطراف صرفهجویی میکند.
رادیوسرجری استریوتاکتیک (SRS): دوز بالایی از اشعه را در یک یا چند جلسه به تومور می رساند. بسیار دقیق است و برای تومورهای کوچکتر مناسب است.
پرتودرمانی داخلی (براکی تراپی):
این پرتودرمانی در تومورهای مغزی شامل قرار دادن منابع رادیواکتیو به طور مستقیم در داخل یا نزدیک تومور است.
این اجازه می دهد تا دوز بالایی از تابش به تومور داده شود و در عین حال قرار گرفتن در معرض بافت های سالم اطراف را به حداقل برساند.
اغلب همراه با جراحی استفاده می شود.
چه زمانی از پرتودرمانی برای تومورهای مغزی استفاده می شود؟
پس از جراحی: برای از بین بردن سلول های تومور باقیمانده که ممکن است پس از برداشتن جراحی باقی بمانند.
به عنوان درمان اولیه: زمانی که جراحی به دلیل محل تومور، اندازه یا سلامت کلی بیمار امکان پذیر نباشد.
برای تسکین علائم: پرتودرمانی می تواند به کاهش علائم ناشی از تومور، مانند سردرد، تشنج، یا مشکلات بینایی کمک کند.
برای درمان تومورهای عود کننده: اگر تومور پس از درمان اولیه بازگردد.
برنامه ریزی برای درمان
قبل از شروع پرتودرمانی، یک تیم چند رشتهای متشکل از متخصصان، از جمله انکولوژیستهای پرتودرمانی، جراحان مغز و اعصاب، متخصصان مغز و اعصاب و فیزیکدانان پزشکی، بهدقت درمان را برنامهریزی میکنند. این شامل:
مطالعات تصویربرداری: اسکن های تصویربرداری دقیق، مانند سی تی اسکن و اسکن MRI، برای مکان یابی و نقشه برداری دقیق تومور استفاده می شود.
برنامهریزی درمان: انکولوژیستهای پرتودرمانی از نرمافزار رایانهای پیچیده برای ایجاد یک طرح درمانی سه بعدی استفاده میکنند که دوز بهینه تابش را به تومور میرساند و در عین حال آسیب به بافتهای سالم اطراف را به حداقل میرساند.
زمان درمان: درمان ها معمولاً روزانه، برای چند هفته انجام میشوند. هر جلسه معمولاً فقط چند دقیقه طول می کشد.
عوارض جانبی پرتودرمانی
پرتودرمانی می تواند عوارض جانبی داشته باشد، اگرچه شدت آن بسته به نوع و محل تومور، دوز پرتو و سلامت کلی فرد متفاوت است. عوارض جانبی رایج ممکن است شامل موارد زیر باشد:
خستگی: خستگی و کمبود انرژی.
سردرد: ممکن است در حین یا بعد از درمان رخ دهد.
تحریک پوست: در ناحیه درمان.
ریزش مو: در ناحیه درمان.
تغییرات شناختی: مانند مشکلات حافظه یا مشکل در تمرکز.
تهوع و استفراغ: اگرچه در روش های پرتوهای مدرن کمتر رایج است.
عوارض جانبی بلند مدت
نکروز پرتویی: آسیب به بافت سالم مغز ناشی از دوزهای بالای تابش. این می تواند منجر به مشکلات عصبی مانند تشنج، ضعف یا زوال عقل شود.
افزایش خطر سرطان های ثانویه: سالها پس از درمان، خطر ابتلا به سرطان دوم در ناحیه تحت تابش افزایش مییابد.
